Niskie poczucie własnej wartości – jak sobie z nim radzić?

Brak pewności siebie jest demokratyczny – dotyka nie tylko osoby mało zdolne i niezbyt atrakcyjne, ale również takie, które odnoszą sukcesy i budzą podziw otoczenia. Zaniżone poczucie własnej wartości przeszkadza im w osiągnięciu życiowego spełnienia, satysfakcji, hamuje ich potencjał, a niejednokrotnie również głęboko unieszczęśliwia. Jak poradzić sobie z tymi problemami?


Psychologia stosuje wiele różnych terminów w istocie oznaczających tę samą właściwość: obraz siebie, samoocena, poczucie własnej wartości. Niezależnie od stosowanej terminologii, cecha ta jest jednym z najważniejszych wyznaczników naszej osobowości. Można scharakteryzować ją jako postawę wobec siebie, posiadającą trzy komponenty:

– intelektualny: innymi słowy samoopis, czyli przekonania na własny temat i pozytywny lub negatywny sposób wartościowania własnych cech,

– emocjonalny: stopień samoakceptacji (lub samoodtrącenia), uczucia, jakie żywimy do samych siebie (czy siebie lubimy, czy może nienawidzimy?),

– behawioralny: zachowania wobec siebie, tj. sposób, w jaki traktujemy siebie samych (poziom asertywności, zaspokajanie własnych potrzeb, tendencje samorealizacyjne, sposoby autoprezentacji, reakcje na sukcesy i porażki).

 

Zdrowa samoocena to niekoniecznie taka, która jest bardzo wysoka. Najważniejsza jest samoakceptacja (nie chodzi więc o to, by nie dostrzegać własnych wad, ale o to, by akceptować siebie takim, jakim się jest) oraz stabilność poczucia własnej wartości (nie może ono ulegać zachwianiu za każdym razem, gdy coś nam się nie uda lub usłyszymy od kogoś krytyczną uwagę pod naszym adresem). Warto również zwrócić uwagę na trafność osądów na temat swojej osoby: możemy mieć samoocenę zawyżoną (gdy przeceniamy własne możliwości, talenty i zalety), zaniżoną (gdy nie doceniamy swoich zasług i sukcesów) oraz adekwatną (gdy nasze oceny na własny temat mają odzwierciedlenie w rzeczywistości).

 

Wiele osób uważa, że wysokie poczucie własnej wartości stanowi bardzo ważny czynnik sprzyjający osiągnięciu sukcesu i szczęścia w życiu. Rzeczywiście, dużo łatwiej jest w życiu tym, którzy akceptują siebie i pozwalają sobie na porażki. Te ostatnie są nieuniknione, a przy odpowiednim nastawieniu mogą stanowić mobilizację do tego, by starać się jeszcze bardziej i zintensyfikować wysiłki w kierunku rozwoju.

 

W pewnym sensie samoocena działa na zasadzie błędnego koła: wysokie poczucie własnej wartości sprzyja podejmowaniu wyzwań i obieraniu ambitnych celów, których osiągnięcie dodatkowo nas dowartościowuje. Z kolei osoby o niskiej i niestabilnej samoocenie unikają trudnych zadań, a jeśli nawet się na nie zdecydują, działają poniżej swoich możliwości, przez co osiągają nie najlepsze wyniki i utwierdzają się w przekonaniu, że czegoś im brakuje.

 

 

Warto mieć wysokie poczucie własnej wartości, ponieważ współwystępuje ono z innymi pozytywnymi cechami, takimi jak asertywność, pewność siebie, poczucie kompetencji, zdolności autoprezentacyjne, towarzyskość i otwartość. Z kolei niska samoocena zwykle idzie w parze z samotnością, smutkiem, poczuciem winy, agresją lub autoagresją, nieśmiałością oraz poczuciem nieprzystosowania społecznego.