Jak rozpoznać psychopatę?

 Słysząc słowo „psychopata” staje nam przed oczami stereotypowy seryjny morderca, człowiek brutalny, niepanujący nad swoimi emocjami….

 

Psychopatia jest zaburzeniem, które niezwykle trudno precyzyjnie zdefiniować. Nie stanowi także powszechnie stosowanej jednostki diagnostycznej  w psychiatrii. Z naukowego punktu widzenia, psychopata to człowiek o osobowości antyspołecznej. Jest to osoba mająca zaburzenia sfery emocjonalnej i interpersonalnej. Psychopatę można scharakteryzować za pomocą trzech wymiarów. Przede wszystkim arogancki i kłamliwy styl funkcjonowania interpersonalnego, poważne problemy ze rozumieniem i przeżywaniem emocji oraz silna impulsywność zachowania.

 

Harvey Cleckley stworzył listę cech charakteryzujących psychopatyczne zaburzenie osobowości. Wśród nich wyróżniamy:

  1. Brak umiejętności wykorzystania doświadczeń z przeszłości.
  2. Konsekwentne powtarzanie tych samych zachowań. Również  w przypadku, gdy zostało się już za nie ukaranym.
  3. Brak umiejętności planowania przyszłości.
  4. Rzadkie odczuwanie lęku, poczucia winy i wyrzutów sumienia.
  5. Brak umiejętności dotrzymania słowa. Nie można na takiej osobie polegać.
  6. Nieadekwatność motywacji zachowań, która prowadzi do przejawów antyspołecznych.
  7. Nieprzestrzeganie zasad dyscypliny.
  8. Nieumiejętność wyzbycia się dążenia do doraźnych przyjemności.
  9. Ubóstwo uczuciowe w kontaktach z innymi ludźmi.
  10. Ubogie i powierzchowne życie seksualne pozbawione uczuciowej integracji z partnerem.
  11. Nieumiejętność wchodzenia w interakcje społeczne.
  12. Impulsywność oraz brak umiejętności przewidywania konsekwencji własnego zachowania.
  13. Umiejętność robienia dobrego wrażenia na otoczeniu i wzbudzania zaufania.
  14. Manipulacja otoczeniem.
  15. Agresja, impulsywne zachowania, pobudzona fantazja i nieodpowiedzialność po spożyciu nawet niewielkich ilości alkoholu.
  16. Rzadkie dokonywanie samobójstw.

Dzisiejsze rozumienie tego zagadnienia skupia się na dwóch aspektach. Zaburzenie to określa się poprzez konkretne cechy: czynnik interpersonalno-aktywny oraz antyspołeczny styl życia. Pierwszy z nich to nic innego jak egoistyczne, wrogie i pozbawione wyrzutów sumienia manipulowanie innymi ludźmi przy jednoczesnym czarowaniu ich urokiem osobistym. Taka osoba ma zawyżone poczucie własnej wartości, skłonności do patologicznego kłamstwa, jest skrajnie nieodpowiedzialna. Charakteryzuje ją płytka i powierzchowna uczuciowość i chłód emocjonalny. Drugi czynnik wiąże się natomiast z niestabilnym, antyspołecznym i nieakceptowalnym powszechnie stylem życia. Psychopata jest bardzo podatny na nudę, w związku z czym czuję ciągłą potrzebę działania. Nie kontroluje własnych zachowań ani nie potrafi realnie ocenić konsekwencji swojego postępowania. Jest bardzo impulsywny i lekkomyślny.

 

Jest to zaburzenie, które do dziś wywołuje burzliwe dyskusje w św=iecie medycyny. Bardzo trudno wyodrębnić poszczególne czynniki, które wpływają na rozwój psychopatii. Wszyscy naukowcy są jednak zgodni co do tego, że kluczowym elementem są nieprawidłowości w sferze emocjonalnej. Największe możliwości leczenia występują na wstępnym etapie rozwoju zaburzenia.

 

Zaburzenie to jest także niezwykle trudne do zdiagnozowania. Taka osoba może przez długi czas wcielać się w rolę zabawnego kolegi z pracy, czy sąsiadki, którą widujemy codziennie. Z reguły podobne sytuacje wiąże się jedynie z fabułą thrillera.  Czasem jednak możemy nie mieć świadomości tego, że posiadanie pewnego zespołu cech jest oznaką psychopatii. Najgorzej, gdy taką osobę dopuszcza się do bliższych relacji. Inteligentna manipulacja sprawia, że trudno jest zakończyć związek. Po rozstaniu zaś ofiary potrzebują terapii, w wyniku doświadczania cierpienia.